۲۸ آبان ۱۴۰۵، ۱۰:۱۵

نتوانستند از آب کره بگیرند، از سد موشک گرفتند!

نتوانستند از آب کره بگیرند، از سد موشک گرفتند!

نیویورک‌تایمز در گزارش اخیرش با پیوند دادن موقعیت سدهای ایران به تأسیسات موشکی، فرضیه‌ای مهمل را پیش کشیده که منتقدان آن را تلاشی برای مشروعیت‌بخشی حمله نظامی به زیرساخت‌های ایران می‌دانند.

خبرگزاری مهر، گروه فرهنگ و ادب، فرگاه افشار: پیش از این شنیده بودیم بعضی‌ها از آب هم کره می‌گیرند، اما اینکه بشود از سد، موشک گرفت، دیگر تجربه تازه‌ای است! ظاهراً باید این یکی را هم به دایره ضرب‌المثل‌های فارسی اضافه کنیم؛ آخر چیز کمی نیست؛ ناسلامتی از تحریریه یکی از معتبرترین روزنامه‌های جهان سر برآورده است!

روزنامه نیویورک‌تایمز در گزارشی تازه، با کنار هم گذاشتن نقشه سدهای ایران و مناطقی که در جریان حملات نظامی هدف قرار گرفته‌اند، این فرضیه واهی را مطرح کرده که شاید بخشی از پروژه‌های سدسازی و انتقال آب در ایران اساساً برای پشتیبانی از تأسیسات موشکی ساخته شده باشند! به این ترتیب، سدهایی که قرار بوده آب شرب، کشاورزی و انرژی مورد نیاز مردم ایران را تأمین کنند، در روایت این روزنامه به حلقه‌ای از یک شبکه نظامی پنهان تبدیل می‌شوند؛ آن هم بدون آنکه سند مستقیمی برای اثبات چنین ادعایی ارائه شود.

اما ماجرا فقط یک فرضیه عجیب یا یک گزارش بحث‌برانگیز نیست. مسئله این است که یک رسانه بین‌المللی با اعتبار و دامنه نفوذ نیویورک‌تایمز، چگونه می‌تواند با چند شباهت جغرافیایی، نقل‌قول‌های گزینشی و گمانه‌زنی‌های کارشناسی، چنین تصویری بسازد؟ کجای این روایت از روزنامه‌نگاری تحقیقی فاصله می‌گیرد و به مهندسی افکار عمومی نزدیک می‌شود؟ و مهم‌تر از همه، وقتی موضوع به زیرساخت‌های حیاتی یک کشور و امنیت میلیون‌ها نفر مربوط است، مسئولیت رسانه در قبال آنچه منتشر می‌کند کجا قرار می‌گیرد؟

در ادامه برخی از مهمترین روزنه‌هایی که نیویورک تایمز در گزارش اخیرش دستگاه شناختی مخاطب را هدف می‌گیرد و تکنیک‌های رسانه‌ای و متنی آن را مرور میکنیم و نگاهی به نظرات کاربران در فضای مجازی خواهیم داشت.

از یک هم‌جواری جغرافیایی تا رابطه علّیِ زوری!

نخستین و شاید بنیادی‌ترین مغالطه خصمانه گزارش نیویورک‌تایمز، تبدیل یک شباهت جغرافیایی به فرضیه‌ای درباره رابطه علّی میان سدسازی و توسعه زیرساخت‌های موشکی ایران است. استدلال اصلی گزارش از این مشاهده آغاز می‌شود که برخی مناطق محل احداث سدها، در جریان حملات آمریکا و اسرائیل به مناطقی در نزدیکی تأسیسات موشکی، مورد حمله قرار گرفته‌اند. نیما شکری، پژوهشگر امنیت آب، گفته است هنگام مقایسه نقشه سدهای ایران با نقشه حملات به اهداف مشکوک موشکی، متوجه شباهت الگوی پراکندگی آنها شده است.

اما از این مشاهده چگونه می‌توان به این نتیجه رسید که سدها برای پشتیبانی از تأسیسات موشکی ساخته شده‌اند؟

در منطق علمی، هم‌زمانی یا هم‌مکانی دو پدیده، به‌خودی‌خود رابطه علّی میان آنها را اثبات نمی‌کند.

ایران کشوری با اقلیم متنوع، مناطق خشک و نیمه‌خشک، حوزه‌های آبریز گسترده و نیازهای متفاوت در زمینه تأمین آب شرب، کشاورزی، صنعت و تولید برق است. احداث سد و اجرای پروژه‌های انتقال آب، فارغ از نقدهایی که می‌توان به ضرورت، مکان‌یابی، آثار زیست‌محیطی و نحوه مدیریت آنها وارد کرد، بخشی از تاریخ توسعه زیرساختی کشور بوده است. بنابراین، بررسی چرایی ساخت این پروژه‌ها باید با مراجعه به اسناد مطالعاتی، برنامه‌های توسعه، نیازهای حوزه‌های آبریز، الگوی مصرف و داده‌های مربوط به انتقال و توزیع آب انجام شود، نه صرفاً با مقایسه دو نقشه.

این همان مغالطه‌ای است که در تحلیل رسانه‌ای می‌توان آن را خلط همبستگی و علیت نامید. یک مشاهده اولیه که باید زمینه‌ساز تحقیقات بیشتر باشد، در ساختار گزارش به قرینه‌ای برای طرح یک فرضیه امنیتی واهی تبدیل می‌شود.

نکته مهم‌تر اینکه خود نیویورک‌تایمز نیز در متن گزارش می‌پذیرد که با توجه به محرمانه بودن برنامه موشکی ایران، هرگونه ارتباط میان برنامه موشکی و طرح‌های چنددهه‌ای توسعه زیرساخت‌های آبی همچنان در حد گمانه‌زنی است. با این حال، بلافاصله اضافه می‌کند که برخی کارشناسان شواهد را بسیار معنادار می‌دانند.

به بیان دیگر، روزنامه از یک سو فقدان اثبات قطعی را می‌پذیرد و از سوی دیگر با برجسته کردن عبارت‌هایی مانند "شواهد بسیار معنادار"، تلاش می‌کند وزن فرضیه را در ذهن مخاطب افزایش دهد. این شیوه، مرز میان احتمال و واقعیت را مبهم می‌کند؛ مخاطب به جای آنکه با یک پرسش حل‌نشده مواجه شود، به سمت پذیرش وجود یک ارتباط پنهان هدایت می‌شود.

تیترگذاری، برچسب‌زنی و القای پیش‌فرض؛ وقتی روایت پیش از سند ساخته می‌شود

یکی دیگر از شگردهای قابل بررسی در گزارش، نحوه انتخاب تیتر و صورت‌بندی اولیه مسئله است. عنوان گزارش از همان ابتدا چند پیش‌فرض را به مخاطب منتقل می‌کند. نخست اینکه سدهای ایران اساساً بدون دلیل روشن ساخته شده‌اند؛ دوم اینکه یک معمای حل‌نشده درباره انگیزه ساخت آنها وجود دارد؛ و سوم اینکه پاسخ این معما را باید در جنگ و حملات نظامی جست‌وجو کرد.

در اینجا پیش از آنکه شواهدی درباره کارکرد نظامی سدها ارائه شود، اصل مسئله به شکلی بازتعریف شده که مخاطب به دنبال یک انگیزه پنهان بگردد. به جای اینکه پرسیده شود این سدها برای چه نیازهایی ساخته شده‌اند و چه میزان از اهداف اولیه خود را محقق کرده‌اند، این پرسش در ذهن شکل می‌گیرد که آیا هدف واقعی آنها چیزی غیر از تأمین آب و برق بوده است؟

این نوع صورت‌بندی در مطالعات رسانه‌ای با مفهوم چارچوب‌بندی (Framing) قابل تحلیل است. رسانه صرفاً اطلاعات را منتقل نمی‌کند؛ بلکه با انتخاب نقطه شروع، واژگان، تصاویر و ترتیب ارائه داده‌ها، به مخاطب می‌گوید از کدام زاویه به یک موضوع نگاه کند. در این گزارش، واژه‌هایی نظیر "معما"، "بدون دلیل روشن"، "تأسیسات مخفی" و "برنامه موشکی" در کنار یکدیگر قرار می‌گیرند تا سدسازی در ایران از یک مسئله توسعه‌ای و محیط‌زیستی به یک مسئله امنیتی تغییر معنا دهد.

تصویر نیز در این چارچوب‌بندی نقش مهمی دارد. استفاده از تصویر یک سد در کنار عنوانی که از ارتباط احتمالی سدها و تأسیسات موشکی سخن می‌گوید، حتی پیش از خواندن جزئیات، پیوندی ذهنی میان سازه آبی و کارکرد نظامی ایجاد می‌کند. مخاطب ممکن است تصویر یک سد را نه به‌عنوان یک زیرساخت عمومی، بلکه به‌عنوان بخشی از یک شبکه پنهان نظامی دریافت کند و مهمتر، آن را اینگونه به خاطر بسپارد.

در چنین شرایطی، افعالی مانند ممکن است و احتمال دارد الزاماً از اثر قطعی روایت جلوگیری نمی‌کنند. تیتر، تصویر و ترتیب استدلال می‌توانند چنان عمل کنند که مخاطب احتمال را به‌عنوان واقعیت محتمل و حتی تقریباً اثبات‌شده دریافت کند. این همان فاصله میان معنای لفظی جمله و اثر ارتباطی کل گزارش است.

از سوی دیگر، گزارش از یک مغالطه دیگر نیز بهره می‌گیرد که میتوان آن را نظامی‌سازی معنایی زیرساخت‌های عمومی نامید. سدها و شبکه‌های انتقال آب در همه کشورها به‌عنوان زیرساخت‌های حیاتی شناخته می‌شوند. این تأسیسات ممکن است در شرایط خاص از نظر نظامی نیز اهمیت راهبردی داشته باشند، اما اهمیت راهبردی یک زیرساخت با اثبات کارکرد نظامی آن یکسان نیست. اگر صرف امکان بهره‌مندی یک تأسیسات نظامی از آب و برق منطقه برای نسبت دادن کارکرد نظامی به سد کافی باشد، تقریباً هر زیرساخت عمومی در هر کشوری می‌تواند با چنین منطقی مشکوک معرفی شود.

استفاده از نام متخصصان برای پوشاندن ضعف شواهد

یکی از مهم‌ترین ابزارهای اقناع در گزارش‌های رسانه‌ای، استناد به کارشناسان و منابع معتبر است. مخاطب معمولاً تصور می‌کند وقتی یک روزنامه بزرگ از چند متخصص بین‌المللی نام می‌برد، نتیجه‌گیری آن نیز از پشتوانه علمی کافی برخوردار است. اما مسئله اینجاست که اعتبار یک متخصص را نمی‌توان بدون بررسی محتوای دقیق اظهاراتش به اعتبار تمام روایت رسانه تعمیم داد.

نیویورک‌تایمز در گزارش خود به گفت‌وگو با هفت کارشناس حوزه آب و مسائل نظامی اشاره می‌کند و از این طریق به فرضیه اصلی خود وزن می‌دهد. اما پس از انتشار گزارش، واکنش برخی از همین کارشناسان نشان داد که میان آنچه آنها واقعاً گفته‌اند و نتیجه‌ای که مخاطب از چارچوب کلی گزارش دریافت می‌کند، فاصله وجود دارد.

کاوه مدنی، مدیر مؤسسه آب دانشگاه سازمان ملل و از کارشناسانی که نامش در گزارش آمده، در واکنش به این روایت نوشت: «گمانه‌زنی، سند نیست؛ نزدیکی مکانی هم رابطه علّی نیست.» او همچنین تأکید کرد که اظهاراتش در مصاحبه با نیویورک‌تایمز اساساً ارتباطی با سدها و موشک‌ها نداشته است.

نیما شکری، پژوهشگری که مشاهده شباهت نقشه‌ها نقطه آغاز گزارش بوده، نیز در واکنشی روشن اعلام کرد که نزدیکی سدها به اهداف نظامی، علت ساخت آنها را اثبات نمی‌کند و به‌هیچ‌وجه توجیهی برای حمله به آنها نیست. این توضیح به‌ویژه از آن جهت مهم است که گزارش، بخش مهمی از روایت خود را بر مشاهده اولیه او بنا کرده است.

امیر آقاجوقاق، متخصص منابع آب دانشگاه کالیفرنیا در ارواین، نیز با تأیید موضع شکری نوشت که سدها و زیرساخت‌های آبی برای زندگی غیرنظامیان ضروری‌اند و نباید به اهداف حملات نظامی تبدیل شوند. او تأکید کرد که فارغ از موقعیت جغرافیایی یا اهمیت راهبردی احتمالی این تأسیسات، نقش اصلی آنها در تأمین آب، امنیت غذایی، تولید انرژی و پایداری محیط‌زیست نباید نادیده گرفته شود.

پس در اینجا با نوعی استفاده از اعتبار قرضی منابع مواجهیم. حضور نام کارشناسان به گزارش اعتبار می‌بخشد، اما وقتی کارشناسان درباره دلالت‌هایی که از اظهاراتشان استخراج شده اعتراض می‌کنند، روشن می‌شود که تعداد منابع لزوماً به معنای تأیید نتیجه‌گیری نویسندگان نیست.

روزنامه‌نگاری حرفه‌ای موظف است به مخاطب نشان دهد هر منبع دقیقاً چه گفته، کدام بخش از فرضیه را تأیید کرده و درباره چه بخش‌هایی اظهارنظر قطعی ندارد. نمی‌توان از یک متخصص شنید که نزدیکی دو زیرساخت از نظر جغرافیایی قابل توجه است و سپس این گفته را در خدمت نتیجه‌گیری درباره هدف نظامی ساخت یک پروژه قرار داد.

نکته دیگر، نبود منابع مستقیم و مستقل از داخل ایران است. برای بررسی علت ساخت سدها، گفت‌وگو با طراحان پروژه‌ها، مدیران بهره‌برداری، متخصصان ایرانی حوزه آب، مسئولان تخصیص منابع و پژوهشگرانی که به داده‌های مربوط به مصرف و انتقال آب دسترسی دارند، اهمیت اساسی دارد. درخواست اظهار نظر از وزارتخانه‌ها و نهادهای ایرانی و دریافت نکردن پاسخ، نمی‌تواند جای این تحقیق میدانی و اسنادی را بگیرد.

حذف زمینه و وارونه‌سازی مسئولیت

شگرد مهم دیگر، نحوه استفاده از خود حملات نظامی به‌عنوان شاهدی برای تفسیر زیرساخت‌های ایران است. در منطق گزارش، نقاطی که هدف حمله قرار گرفته‌اند، به‌عنوان مناطقی مشکوک به استقرار تأسیسات موشکی در نظر گرفته می‌شوند و سپس نزدیکی سدها به این نقاط به‌عنوان قرینه‌ای برای احتمال کارکرد نظامی آنها مطرح می‌شود.

اما آیا صرف اینکه یک منطقه هدف حمله قرار گرفته، ثابت می‌کند تشخیص مهاجم درباره ماهیت تمام تأسیسات آن منطقه درست بوده است؟

از سوی دیگر، گزارش بخش قابل توجهی از روایت خود را به بازداشت فعالان محیط‌زیست در سال ۲۰۱۸ اختصاص می‌دهد و تلاش می‌کند این پرونده را نیز در کنار فرضیه وجود تأسیسات نظامی در مناطق مورد بحث قرار دهد. در این بخش به روایت مراد طاهباز درباره پرسش‌های بازجویان از فعالیت‌های گروه محیط‌زیستی در هرمزگان اشاره می‌شود. اما گزارش برای پیوند دادن این پرونده به کارکرد نظامی سدها، شواهد مستقل و کافی ارائه نمی‌کند.

اینکه یک گروه محیط‌زیستی در منطقه‌ای حساس فعالیت کرده یا نهادهای امنیتی درباره فعالیت آن پرسش‌هایی داشته‌اند، به‌خودی‌خود چیزی درباره علت ساخت یک سد یا کاربرد آن ثابت نمی‌کند.

در این میان، آنچه در روایت کم‌رنگ می‌شود، کارکردهای واقعی و عمومی زیرساخت‌های آبی و پیامدهای هرگونه حمله به آنهاست. سدها فقط سازه‌هایی روی نقشه نیستند؛ آنها در تأمین آب آشامیدنی، کشاورزی، تولید برق، کنترل جریان آب و زندگی روزمره نقش دارند. آسیب دیدن چنین زیرساخت‌هایی می‌تواند زنجیره‌ای از پیامدهای انسانی و اقتصادی ایجاد کند که دامنه آن بسیار فراتر از محل وقوع حمله خواهد بود.

از این منظر، طرح فرضیه‌های نظامی درباره سدها در شرایط جنگی، بدون ارائه شواهد روشن می‌تواند به تغییر ادراک عمومی درباره ماهیت اهداف احتمالی حمله کمک کند. وقتی مخاطب بارها می‌شنود که یک زیرساخت غیرنظامی ممکن است در خدمت برنامه موشکی باشد، حساسیت او نسبت به خطر هدف قرار گرفتن آن کاهش می‌یابد. این همان سازوکاری است که می‌توان آن را عادی‌سازی گفتمانی هدف قرار دادن زیرساخت‌های حیاتی دانست.

واکنش کاربران؛ دیگر دستشان رو شده!

انتشار گزارش نیویورک‌تایمز با واکنش‌های گسترده‌ای در شبکه اجتماعی ایکس مواجه شد. مرور این واکنش‌ها نشان می‌دهد بخشی از کاربران درباره فقدان شواهد، بخشی درباره مسئولیت اخلاقی روزنامه‌نگار و گروهی دیگر درباره پیامدهای امنیتی و انسانی این روایت هشدار داده‌اند.

صادق الحسینی در واکنشی به گزارش، با اشاره به بحران آب و برق و نیازهای زیرساختی ایران نوشت: دقیقاً چون بحران آب و برق شدید شده، سدسازی کرده‌اند؛ برای زدن پایگاه موشکی نیازی به سد نیست. او سپس با لحنی انتقادی تأکید کرد که حتی اگر قرار باشد درباره کاربردهای احتمالی زیرساخت‌ها بحث شود، نمی‌توان از نبود تناقض یا شواهد روشن درباره کارکرد نظامی آنها چشم‌پوشی کرد.

نتوانستند از آب کره بگیرند، از سد موشک گرفتند!

کاربری فارسی زبان نیز در واکنشی انگلیسی به گزارش نوشت: ایران به دلیل کمبود آب و برق در حال ساخت سد است؛ آیا واقعاً دارید بمباران زیرساخت‌های غیرنظامی را توجیه می‌کنید؟

نتوانستند از آب کره بگیرند، از سد موشک گرفتند!

دانیلا مودوس-کاتر فعال رسانه‌ای آمریکایی در پیامی خطاب به مردم آمریکا نوشت: مردم آمریکا، لطفاً فریب این دروغ‌ها را نخورید. آنها می‌خواهند مردم ایران رنج بکشند و برای بمباران زیرساخت‌های غیرنظامی ایران بهانه‌تراشی می‌کنند.

نتوانستند از آب کره بگیرند، از سد موشک گرفتند!

کاربری به نام یاسین نیز به استفاده از عنوان روزنامه‌نگاری تحقیقی اعتراض کرد و نوشت: خودت می‌گی شواهد قطعی وجود نداره؛ یعنی چیزی رو که نتونستی ثابت کنی، با گزارش ثابت می‌کنی. این اسمش روزنامه‌نگاری تحقیقی نیست.

نتوانستند از آب کره بگیرند، از سد موشک گرفتند!

مهدی بستانچی، کارآفرین و صنعتگر ایرانی نیز در صفحه ایکس خود نوشت: گزارش شما را خواندم؛ سرشار از ادعاهای گمراه‌کننده و اغراق‌آمیز درباره ارتباط میان موضوعات بی‌ارتباط است. نویسندگان پروژه‌بررسی میان موضوعات را به روزنامه‌نگاران مستقل واگذار نکرده‌اند. رسالت روزنامه‌نگاری افشای تبلیغات جنگ‌طلبانه است، نه زمینه‌سازی برای آن.

نتوانستند از آب کره بگیرند، از سد موشک گرفتند!

آتوسا کثیرزاده نیز در یکی از صریح‌ترین واکنش‌ها، گزارش را گمانه‌زنی غیرمسئولانه و از نظر اخلاقی مشکوک توصیف کرد. او نوشت: شما پرسشی مطرح می‌کنید، سپس مقاله‌ای درباره فرضیه گمانه‌زنانه خود می‌نویسید، بدون آنکه هیچ مدرکی ارائه کنید؛ گویی می‌گویید چند ماه درباره این موضوع کنجکاو بودم، شواهد پشتیبان پیدا نکردم، اما فرضیه اثبات‌نشده‌ام را منتشر می‌کنم.

او همچنین به زمان انتشار گزارش اشاره کرد و پرسید آیا رسانه با چنین روایتی در حال عادی‌سازی حملات نظامی به زیرساخت‌های آبی کشوری نیست که از پیش با بحران آب مواجه است؟

نتوانستند از آب کره بگیرند، از سد موشک گرفتند!

کاربر دیگری نیز به سابقه نیویورک‌تایمز در پوشش ادعاهای مربوط به عراق پرداخت. او یادآوری کرد که این روزنامه در سال‌های ۲۰۰۲ و ۲۰۰۳ گزارش‌های متعددی درباره سلاح‌های کشتار جمعی عراق منتشر کرده بود که بعدها به دلیل اتکا به منابع غیرقابل اتکا و نبود بررسی انتقادی کافی، اعتبار آنها زیر سؤال رفت. او همچنین تصویری از مطلبی در گاردین با عنوان "نیویورک‌تایمز: ما درباره عراق اشتباه کردیم" منتشر کرد؛ مطلبی مربوط به اعتراف روزنامه در مه ۲۰۰۴ به وجود ضعف‌های جدی در پوشش خبری پرونده عراق.

نتوانستند از آب کره بگیرند، از سد موشک گرفتند!

نتوانستند از آب کره بگیرند، از سد موشک گرفتند!

بریت اریکسون، فعال رسانه‌ای نیز به پاسخ رسمی روابط عمومی نیویورک‌تایمز واکنش نشان داد. او نوشت که حساب روابط عمومی روزنامه پس از موج گسترده انتقادها اعلام کرده است گزارش به‌اشتباه از سوی مخاطبان تفسیر شده و این مردم هستند که خطرناک‌اند. اریکسون این پاسخ را یکی از ناکارآمدترین واکنش‌های روابط عمومی دانست و دو احتمال را مطرح کرد: یا روزنامه‌نگاران و دبیران در انتقال منظور خود به مخاطب شکست خورده‌اند یا واقعاً در پی ساختن زمینه‌ای برای توجیه حملات به این زیرساخت‌ها بوده‌اند. او تأکید کرد که مقصر دانستن خوانندگان و خطرناک خواندن آنها، پاسخ مناسبی به انتقادهای مستند نیست.

نتوانستند از آب کره بگیرند، از سد موشک گرفتند!

زینب قاسمی‌تاری نیز در پیامی نوشت: قاب‌بندی سدهای ایران به‌عنوان دارایی‌های نظامی بالقوه، روزنامه‌نگاری بی‌طرفانه نیست. این کار زمینه گفتمانی لازم برای مشروعیت‌بخشیدن به حمله به زیرساخت‌های غیرنظامی را فراهم می‌کند. نیویورک‌تایمز به‌خوبی می‌داند این روایت چه کاری می‌تواند انجام دهد.

نتوانستند از آب کره بگیرند، از سد موشک گرفتند!

مرتضی حسین نیز با اشاره به گزارش نیویورک‌تایمز نوشت: نیویورک‌تایمز در حال آماده‌سازی روایت برای توجیه حملات آمریکا به زیرساخت‌های آبی ایران در جنگ آینده است. گزارش‌های مشابهی نیز در مطبوعات اسرائیل منتشر شده‌اند.

نتوانستند از آب کره بگیرند، از سد موشک گرفتند!

کیتلین جانستون نیز در واکنشی پربازدید نوشت که نیویورک‌تایمز و سی‌ان‌ان در حال تولید آشکار روایت‌های تبلیغاتی برای جنگ با ایران هستند. او با مقایسه مواضع رسانه‌ها در آستانه حمله قبلی به ایران، معتقد بود رسانه‌هایی که پیش‌تر نسبت به برخی ادعاهای جنگی موضع انتقادی داشتند، اکنون در حال انتشار روایت‌هایی هستند که می‌تواند به توجیه جنگ کمک کند.

نتوانستند از آب کره بگیرند، از سد موشک گرفتند!

رضا نصری نیز در واکنشی مفصل‌تر، گزارش را فراتر از یک رسوایی روزنامه‌نگاری دانست و آن را هشداری درباره وضعیت رسانه آزاد در دوران ترامپ توصیف کرد. او با اشاره به تهدیدهای رئیس‌جمهور آمریکا درباره نابودی نیروگاه‌های ایران و اظهارات مقام‌های نظامی این کشور درباره کنار گذاشتن محدودیت‌های متعارف جنگ، نوشت رسانه آزاد باید قدرت را پاسخ‌گو کند، نه اینکه با تحلیل‌های کارشناسی اثبات‌نشده، به بازتعریف سدهایی که حقوق بین‌الملل بشردوستانه از آنها حمایت می‌کند، به‌عنوان اهداف بالقوه حمله کمک کند. نصری این روند را با تجربه بازتعریف شکنجه در دوران جنگ علیه تروریسم مقایسه کرد و هشدار داد که تغییر نام و چارچوب مفهومی یک عمل، نباید به عادی‌سازی آن منجر شود.

نتوانستند از آب کره بگیرند، از سد موشک گرفتند!

جمع‌بندی؛ روزنامه‌نگاری در خدمت حقیقت یا روایت‌سازی برای جنگ؟

ماجرای گزارش سدهای ایران، یک بار دیگر نشان می‌دهد که اعتبار تاریخی و بین‌المللی یک رسانه، به‌تنهایی تضمین‌کننده صحت و مسئولیت‌پذیری محتوای آن نیست.

روزنامه‌نگاری تحقیقی باید از پرسش آغاز کند، اما در پرسش متوقف نماند. باید فرضیه را بیازماید، داده‌های موافق و مخالف را بررسی کند، منابع را به‌درستی بازنمایی کند و میان آنچه می‌داند و آنچه صرفاً حدس می‌زند، مرزی روشن بگذارد. اگر رسانه‌ای با کنار هم قرار دادن چند قرینه، یک فرضیه امنیتی را در قالب گزارشی معتبر و پرنفوذ عرضه کند، نمی‌توان صرفاً با استناد به عنوان تحقیق از آن دفاع کرد و باید آن را تخاصمی علنی علیه یک ملت دانست.

تجربه پوشش خبری سلاح‌های کشتار جمعی عراق در سال ۲۰۰۳ و اعتراف بعدی نیویورک‌تایمز به دروغ‌های جدی در گزارش‌های آن دوره نیز یادآور این واقعیت است که ایجاد پروپاگاندا برای توجیه حمله نظامی علیه کشورهای منطقی، ریشه‌ای دیرین و تاریخی در شناسنامه این رسانه‌ها دارد.

کد مطلب 7016047

برچسب‌ها

نظر شما

شما در حال پاسخ به نظر «» هستید.
  • نظرات حاوی توهین و هرگونه نسبت ناروا به اشخاص حقیقی و حقوقی منتشر نمی‌شود.
  • نظراتی که غیر از زبان فارسی یا غیر مرتبط با خبر باشد منتشر نمی‌شود.
  • captcha