محمدرضا هرمزی‌نژاد در گفت‌وگو با خبرنگار مهر، برنامه‌های جدید این بنیاد را برای تحقق منویات رهبری در زمینه توجه به علوم پایه، مرزشکنی علمی و حرکت به سمت حل مسائل حل‌نشده و ... تشریح کرد و گفت: در این زمینه، با همکاری معاونت علمی، فناوری و اقتصاد دانش بنیان ریاست‌جمهوری، هشت محور اصلی استخراج شد که دکتر افشین نیز در پاسخ به پیام رهبری به آن‌ها اشاره کرده است. این محورها در واقع بخشی از مأموریت‌های معاونت علمی محسوب می‌شوند. بخش قابل‌توجهی از موضوعات مطرح‌شده در پیام اخیر رهبری نیز با مأموریت بنیاد ملی علم ایران ارتباط دارد که از جمله آن‌ها می‌توان به حمایت از علوم پایه و پشتیبانی از پژوهش‌های مرزشکن و تحول‌آفرین یا همان «گیم‌چنجر» (Game Changer) اشاره کرد.
استخراج هشت محور راهبردی با همکاری معاونت علمی
رئیس بنیاد ملی علم ایران با بیان اینکه می‌توان از واژه «تحول‌آفرین» به‌عنوان معادل فارسی گیم‌چنجر استفاده کرد، ادامه داد: رویکرد ما در این حوزه باید با گرنت‌های معمولی که در حال حاضر ارائه می‌کنیم، متفاوت باشد. همان‌طور که دکتر افشین پیش‌تر در موضوع معماری نوین حکمرانی علم و فناوری مطرح کردند، برنامه‌های متعددی برای تبدیل ایده به اثر در دستور کار قرار دارد تا این دستاوردها بتوانند در ساخت آینده علمی کشور مؤثر باشند. در محورهایی که به مأموریت بنیاد مربوط می‌شود، به‌ویژه حل مسئله و اثربخشی پژوهش، باید نگاه ویژه‌ای داشته باشیم؛ موضوعی که در پیام اخیر رهبری نیز مورد تأکید قرار گرفته است. در همین راستا، برنامه‌های متعددی را بررسی کرده‌ایم که برخی از آن‌ها آغاز شده و برخی دیگر نیز در حال اجراست.
هرمزی‌نژاد با اشاره به برنامه‌های بنیاد در زمینه خیزش علمی جدید و عمیق گفت: حمایت ویژه از توسعه علوم پایه و علوم انسانی، به‌ویژه در حوزه پژوهش‌های این علوم، از دیگر محورهای مورد توجه ما است. گرنت‌های جدید از جنس حمایت‌های مرزشکن هستند و باید حمایت‌هایی فاخر برای آن‌ها در نظر گرفته شود. البته این موضوع به معنای توقف حمایت‌های جزئی و معمولی نیست؛ این حمایت‌ها همچنان ادامه خواهند داشت و بخشی از فعالیت‌های روزمره بنیاد محسوب می‌شوند، اما حمایت‌های تحول‌آفرین و مرزشکن باید به‌صورت ویژه تدوین و اجرا شوند.
لزوم استمرار و طولانی‌مدت بودن گرنت‌های پژوهشی
هرمزی‌نژاد یکی از الزامات تحول در نظام حمایت از پژوهش را تعریف مشوق‌ها و گرنت‌های بلندمدت دانست و گفت: این حمایت‌ها در وهله نخست باید مستمر باشند و در مرحله بعد، در یک دوره زمانی طولانی‌مدت، برای مثال پنج یا شش سال، ادامه پیدا کنند. زمانی که قرار است اتفاق مهمی در حوزه پژوهش رخ دهد و فعالیت علمی به اثربخشی واقعی برسد، حاکمیت نیز باید بخشی از ریسک این فعالیت‌ها را بپذیرد. در واقع، نمی‌توان انتظار داشت پژوهش‌های بزرگ و تحول‌آفرین شکل بگیرند، اما تمام ریسک آن‌ها بر دوش محقق باشد.
پذیرش ریسک پژوهش‌های بزرگ از سوی حاکمیت
رئیس بنیاد ملی علم ایران با اشاره به بررسی تجربه بنیادهای علمی دنیا در حمایت از برندگان جایزه نوبل اظهار کرد: بررسی کردم افرادی که موفق به دریافت جایزه نوبل شده‌اند، چه مدت پس از دریافت حمایت از بنیادهای علمی و نهادهای تأمین مالی پژوهش توانسته‌اند نتایج فعالیت‌های خود را به ثمر برسانند. این موضوع برای من بسیار جالب بود و معتقدم سیاست‌گذارانی که در حوزه پژوهش سرمایه‌گذاری می‌کنند، باید به این آمار توجه داشته باشند.
آمار جالب از بازه زمانی ۳۰ ساله حمایت‌ها تا دستیابی به نوبل
وی ادامه داد: ۱۰ تا ۱۲ نفر از برندگان نوبل را که از بنیادهای علمی آمریکا حمایت دریافت کرده بودند، بررسی کردم. برای مثال، در حوزه mRNA، DNA و موضوعاتی که امروز با آن‌ها سروکار داریم، از جمله فناوری کریسپر (CRISPR) و حوزه‌های مرتبط با درمان و علوم پایه، اعداد و ارقامی مانند ۳۲، ۳۹، ۳۳، ۲۶، ۱۱ و ۳۵ سال به دست آمد. این ارقام نشان می‌دهد در موارد بررسی‌شده، حمایت‌های بنیادهای علمی در بازه‌های زمانی طولانی، حتی حدود ۳۰ سال و بیشتر، ادامه داشته است تا در نهایت یک پژوهشگر بتواند به پروژه‌ای تحول‌آفرین دست پیدا کند.
۱۰ تا ۱۲ نفر از برندگان نوبل را که از بنیادهای علمی آمریکا حمایت دریافت کرده بودند، بررسی کردم. برای مثال، در حوزه mRNA، DNA و موضوعاتی که امروز با آن‌ها سروکار داریم، از جمله فناوری کریسپر (CRISPR) و حوزه‌های مرتبط با درمان و علوم پایه، اعداد و ارقامی مانند ۳۲، ۳۹، ۳۳، ۲۶، ۱۱ و ۳۵ سال به دست آمد. این ارقام نشان می‌دهد در موارد بررسی‌شده، حمایت‌های بنیادهای علمی در بازه‌های زمانی طولانی، حتی حدود ۳۰ سال و بیشتر، ادامه داشته است تا در نهایت یک پژوهشگر بتواند به پروژه‌ای تحول‌آفرین دست پیدا کندوی با بیان اینکه جایزه نوبل را به‌عنوان نمادی از برتری علمی کشورها مطرح می‌کند، افزود: کارهای بسیار بزرگی در جامعه انجام می‌شود که حاصل پژوهش‌های عمیق و بنیادی هستند، اما لزوماً همه آن‌ها به دریافت جایزه نوبل منتهی نمی‌شوند. در پیام اخیر رهبری بر شجاعت علمی نیز تأکید شده است. این موضوع برای من اهمیت زیادی دارد؛ چراکه حمایت‌ها و مشوق‌ها باید مستمر، مؤثر و همراه با شجاعت باشند و ما باید این رویکرد را در بنیادهای علمی خود نهادینه کنیم.
رونمایی از سه گرنت ویژه بنیاد ملی علم ایران تا پایان سال
هرمزی‌نژاد با اعلام خبر رونمایی از گرنت‌های تحول‌آفرین بنیاد ملی علم ایران تا پایان سال ۱۴۰۵ اظهار کرد: دکتر افشین دستور داده‌اند این برنامه طراحی و اجرا شود و برای نخستین بار سه مورد از گرنت‌های ویژه بنیاد را معرفی می‌کنم که در چارچوب معماری نوین حمایت‌های پژوهشی، تا پیش از پایان سال از آن‌ها رونمایی خواهد شد. عنوان این مجموعه «حمایت از پژوهش‌های اکتشافی و تحول‌آفرین» است. این مأموریت پس از پیام اخیر رهبری در دستور کار بنیاد قرار گرفت. بودجه بنیاد را پیش‌تر تنظیم کرده بودیم، اما دکتر افشین دستور دادند از محل منابع مازاد بر بودجه، این گرنت‌ها طراحی شوند. اکنون نیز تقریباً در مراحل پایانی طراحی آن‌ها قرار داریم و عناوینی که امروز مطرح می‌کنم، برای نخستین بار اعلام می‌شوند.
ساختار حمایت‌های پژوهشی بنیاد وارد مرحله جدیدی شد
رئیس بنیاد ملی علم ایران با اشاره به ساختار پیشین حمایت‌های این بنیاد گفت: پیش از این، سه لایه اصلی در برنامه‌های حمایتی بنیاد تعریف شده بود که شامل ظرفیت‌سازی برای پیشبرد مرجعیت علمی و سلامت، ایجاد ظرفیت برای خلق راه‌حل‌های جدید به‌منظور حل مسائل کلان کشور و همچنین ترویج علم بود. اکنون یک لایه جدید به این سه لایه اضافه کرده‌ایم که همان لایه تحول‌آفرین و گرنت‌های اکتشافی و تحول‌آفرین است. بنابراین، ساختار حمایت‌های پژوهشی بنیاد با اضافه شدن این بخش وارد مرحله جدیدی می‌شود.
هرمزی‌نژاد با بیان اینکه سه گرنت ویژه در این چارچوب تعریف شده است، تصریح کرد: مبالغ این گرنت‌ها بالاتر است، مدت‌زمان بیشتری برای اجرای آن‌ها در نظر گرفته‌ایم و میزان جسارت و شجاعت ما در حمایت از پژوهشگران نیز افزایش یافته است. در واقع، میزان ریسکی که حاکمیت در حمایت از این پژوهشگران می‌پذیرد، در این گرنت‌ها بیشتر خواهد بود.در حمایت‌های معمول بنیاد ملی علم ایران، ریسک پژوهش تا حدود زیادی میان بنیاد و محقق تقسیم می‌شود، اما در گرنت‌های اکتشافی و تحول‌آفرین قرار است این رویکرد تغییر کند. به همین دلیل، سهم بیشتری از ریسک را خودمان بر عهده می‌گیریم و منابع مالی قابل‌توجهی در اختیار محقق قرار می‌دهیم تا بتواند دست‌کم طی دو یا سه سال، یک پرسش علمی را دنبال کند.
رئیس بنیاد ملی علم ایران خاطرنشان کرد: ممکن است یک پروژه به نتیجه نرسد یا حتی با شکست مواجه شود، اما نکته مهم این است که شجاعت پذیرش ریسک را داشته باشیم و اجازه ندهیم تمام مسئولیت شکست احتمالی بر دوش محقق باشد. در این مدل، بخش بیشتری از ریسک را به‌عنوان حاکمیت می‌پذیریم.
وی این رویکرد را نوعی تغییر پارادایم در نظام تأمین مالی پژوهش دانست و گفت: بنیاد ملی علم ایران به دنبال تحقق چنین تغییری در ساختار حمایت‌های پژوهشی کشور است.
جزییات ۳ گرنت پژوهش اکتشافی، پژوهش تحول‌آفرین و رویای علمی ایران
هرمزی‌نژاد با تشریح سه گرنت جدید بنیاد اظهار کرد: این سه گرنت شامل پژوهش‌های اکتشافی، پژوهش‌های تحول‌آفرین و گرنت مهر تحول آفرین یا «رویای علمی ایران» است.این سه نمونه گرنت را طراحی و تدوین کرده‌ایم که همان حمایت‌هایی هستند که از آن‌ها با عنوان گرنت رویای علمی نیز یاد می‌شود.
رئیس بنیاد ملی علم ایران با بیان اینکه این گرنت‌ها باید از اثربخشی و شجاعت علمی بالایی برخوردار باشند، گفت: به همین دلیل، برای نحوه نگارش پروپوزال‌ها و همچنین فرآیند داوری آن‌ها، کارگاه‌های آموزشی برگزار خواهیم کرد. قرار نیست هر فردی بدون آشنایی با مفهوم و ماهیت این گرنت‌ها پروپوزال ارائه کند. ابتدا باید مفهوم این حمایت‌ها برای متقاضیان و ذی‌نفعان تشریح شود و از سوی دیگر، داوران نیز برای ارزیابی این طرح‌ها آموزش ببینند. اساتید و اعضای هیئت علمی دانشگاه‌های سراسر کشور باید بدانند وقتی درباره گرنت رویای علمی یا گرنت تحول‌آفرین صحبت می‌کنیم، دقیقاً چه شاخص‌ها و ویژگی‌هایی مدنظر است.
معرفی گرنت پژوهش اکتشافی
وی افزود: هدف اصلی در گرنت پژوهش های اکتشافی، تولید ایده‌های جدید و شکل‌دهنده علم آینده است. این گرنت‌ها ساختاری فردمحور دارند و میزان ریسک در آن‌ها بسیار پرریسک اما پربازده است؛ به طوری که اگرچه بسیاری از پروژه‌ها ممکن است شکست بخورند، اما دستاوردهای بالقوه آن‌ها تحول‌آفرین خواهد بود. بازه زمانی این پژوهش‌ها بلندمدت (۳ سال برای تأثیر کامل) بوده و سنجه‌های موفقیت آن شامل برتری علمی، نوآوری، ظرفیت تغییر پارادایم و انتشار در مجلات برتر است. معیارهای ارزیابی شامل شایستگی علمی، اصالت، قابلیت اجرا و سابقه عملکرد محقق اصلی است. در این بخش از ۵ طرح، در سال هر یک با مبلغ ۵ میلیارد تومان حمایت می‌شود و خروجی نهایی آن «نظریه جدید» خواهد بود.
هدف اصلی در گرنت پژوهش های اکتشافی، تولید ایده‌های جدید و شکل‌دهنده علم آینده است. این گرنت‌ها ساختاری فردمحور دارند و میزان ریسک در آن‌ها بسیار پرریسک اما پربازده است؛ به طوری که اگرچه بسیاری از پروژه‌ها ممکن است شکست بخورند، اما دستاوردهای بالقوه آن‌ها تحول‌آفرین خواهد بود
معرفی گرنت پژوهش تحول‌آفرین
هرمزی نژاد ادامه داد: رویکرد گرنت پژوهش تحول‌آفرین، تبدیل دانش به دارایی پایدار است. ساختار تیمی در این مدل به صورت «خوشه پژوهشی» (تا ۱۵ نفر) تعریف شده و میزان ریسک آن پرریسک است. بازه زمانی تأثیرگذاری در این بخش بین ۳ تا ۵ سال در نظر گرفته شده است. سنجه‌های موفقیت شامل ظرفیت تغییر پارادایم، بین‌رشته‌ای بودن و محصول‌محور بودن است و معیارهای ارزیابی آن بر شایستگی علمی، بین‌رشته‌ای، قابلیت اجرا و سابقه عملکرد محقق اصلی استوار است. تأمین مالی این بخش شامل ۳ خوشه، در سال هر یک به مبلغ ۱۰ میلیارد تومان است و خروجی نهایی آن به صورت «محصول نوآورانه» ارائه می‌شود.
معرفی گرنت مهر تحول‌آفرین یا رویای علمی ایران
وی اضافه کرد: گرنت مهر تحول آفرین با هدف تبدیل دانش به اثر واقعی در کشور شکل گرفته است. ساختار تیمی آن تا ۱۰۰ نفر بوده و میزان ریسک آن پرریسک در نظر گرفته شده است. بازه زمانی این بخش بلندمدت (۵ سال برای تأثیر کامل) است. سنجه‌های موفقیت در این سطح به صورت کلان، با ظرفیت تغییر پارادایم، بین‌رشته‌ای و چالش‌محور تعیین شده‌اند و معیارهای ارزیابی شامل شایستگی علمی، ناظر بر کلان‌چالش، قابلیت اجرا و سابقه عملکرد محقق اصلی است. حمایت مالی این بخش شامل ۲ مهر، در سال هر یک به مبلغ ۳۰ میلیارد تومان است و خروجی‌های آن شامل «اسناد سیاستی و برنامه اقدام، اثر ملی و پلتفرم» خواهد بود.
افزایش دوره حمایت از یک یا دو سال به پنج سال در گرنت های جدید
هرمزی‌نژاد با اشاره به تغییر مدت‌زمان حمایت از پژوهش‌های اکتشافی و تحول‌آفرین اظهار کرد: به نظر من، بازه زمانی این گرنت‌ها باید حدود پنج سال باشد و در این زمینه با همکاران نیز درباره ضرورت حمایت‌های بلندمدت صحبت کرده‌ایم. گرنت‌هایی که اکنون در بنیاد تعریف می‌کنیم، معمولاً یک‌ساله و حداکثر دوساله هستند، اما در برنامه جدید این دوره را به پنج سال افزایش می‌دهیم تا فرصت و صبر بیشتری برای به ثمر رسیدن پژوهش‌ها وجود داشته باشد.در برنامه‌های معمول، شاخص‌هایی مانند مقاله، گرنت، ثبت اختراع و گزارش علمی مورد توجه قرار می‌گیرند، اما در گرنت‌های جدید شاخص‌های موفقیت متفاوت‌تر و گسترده‌تر خواهند بود.
وی افزود: نوآوری و ظرفیت ایجاد تغییر پارادایم از جمله شاخص‌های اصلی ارزیابی هستند. انتشار مقالات علمی نیز همچنان اهمیت دارد، اما بیشتر به انتشار در مجلات بسیار معتبر و سطح بالا، مانند نشریات گروه نیچر (Nature) و ساینس (Science)، توجه خواهیم کرد.
اصالت علمی و شایستگی پژوهشگر؛ معیارهای ارزیابی گرنت‌های جدید
هرمزی‌نژاد با تشریح معیارهای ارزیابی این حمایت‌ها اظهار کرد: طبیعتاً پیشینه پژوهشگر و میزان شایستگی علمی او بررسی خواهد شد. اصالت ایده نیز اهمیت زیادی دارد و قابلیت اجرا و امکان عملیاتی شدن برخی پروژه‌ها و همچنین نحوه تأمین مالی آن‌ها مورد توجه قرار می‌گیرد. از آنجا که قرار است پروژه‌های بزرگ و بلندمدت حمایت شوند، شاخص‌های ارزیابی نیز متناسب با این ماهیت طراحی شده‌اند.هدف، میزان ریسک، بازه زمانی، شاخص‌های موفقیت، معیارهای ارزیابی، ساختار تیمی، تأمین مالی و خروجی‌های مورد انتظار از جمله مواردی هستند که در جدول مشخصات این گرنت‌ها ارائه کرده‌ایم.
بودجه ۱۵۶ میلیاردی بنیاد برای پوشش هزینه‌های پژوهشی کشور کافی نیست
هرمزی‌نژاد با اشاره به محدودیت منابع مالی بنیاد ملی علم ایران اظهار کرد: یکی از نقدهایی که خود ما نیز به بودجه بنیاد داریم، همین محدودیت منابع مالی است. بودجه بنیاد ۱۵۶ میلیارد تومان است و قرار است با همین میزان اعتبار، مجموعه‌ای از هزینه‌ها و حمایت‌های پژوهشی را پوشش دهیم؛ طبیعتاً با ۱۵۶ میلیارد تومان نمی‌توان چنین مأموریت گسترده‌ای را به‌خوبی پیش برد. سال گذشته، دکتر افشین حدود ۱۰ برابر این بودجه یا حتی بیشتر به ما کمک کردند؛ یعنی چیزی در حدود یک‌ونیم همت. با این حمایت، امکان پیشبرد فعالیت‌های علمی کشور در سطح گسترده‌تری فراهم شد.
رئیس بنیاد ملی علم ایران با اشاره به محدودیت اعتبارات پژوهشی دانشگاه‌ها ادامه داد: بخش عمده بودجه عمومی دانشگاه‌ها صرف حقوق و دستمزد و هزینه‌هایی مانند تغذیه و امور جاری می‌شود و منابع چندانی برای پژوهش باقی نمی‌ماند. به همین دلیل، اقبال دانشگاه‌ها و مراکز پژوهشی به بنیاد ملی علم ایران افزایش یافته و ما تقریباً به تنها نهاد تأمین مالی پژوهش در کشور تبدیل شده‌ایم.
اختصاص حدود یک همت به برنامه جهش علمی در ۲۰ دانشگاه کشور
رئیس بنیاد ملی علم ایران با اشاره به اجرای برنامه جهش علمی در دانشگاه‌های کشور اظهار کرد: در برنامه جهش حدود یک همت اعتبار برای ۲۰ دانشگاه در نظر گرفته‌ایم؛ برنامه‌ای که شما نیز در مراسم رونمایی آن حضور داشتید.در حال حاضر ارزیابی این دانشگاه‌ها در حال انجام است و حدود ۴۰ درصد از مرحله نخست برنامه پیش رفته و نظارت بر اجرای آن نیز در جریان است.اگر این منابع پژوهشی در قالب برنامه جهش در اختیار دانشگاه‌ها قرار نمی‌گرفت، با توجه به شرایط مالی آن‌ها، امکان پیشبرد فعالیت‌های پژوهشی در سطح دانشگاه‌ها، دست‌کم در شش ماه نخست، وجود نداشت.
وی درباره نحوه انتخاب ۲۰ دانشگاه مشمول این برنامه گفت: این دانشگاه‌ها از میان دانشگاه‌های برتر کشور انتخاب شده‌اند؛ دانشگاه‌هایی که در ۱۰ سال اخیر و حتی در مجموع دوره‌های فعالیت علمی کشور، حدود ۸۰ درصد تولیدات علمی را به خود اختصاص داده‌اند. برای انتخاب این دانشگاه‌ها از رتبه‌بندی بین‌المللی ISC در سال ۲۰۲۴ استفاده کردیم که در زمان انجام انتخاب، آخرین رتبه‌بندی در دسترس ما بود. تلاش کردیم ترکیبی از دانشگاه‌های زیرمجموعه وزارت علوم و وزارت بهداشت در این فهرست حضور داشته باشند؛ زیرا بخش عمده تولیدات علمی کشور از سوی این دو وزارتخانه انجام می‌شود.
هرمزی‌نژاد تصریح کرد: در نهایت فهرستی ۲۰ دانشگاهی به دست آمد که شامل ۱۱ دانشگاه زیرمجموعه وزارت علوم و ۹ دانشگاه زیرمجموعه وزارت بهداشت بود. به این ترتیب، ترکیب نسبتاً متوازنی شکل گرفت که هم مورد تأیید وزارت علوم و هم وزارت بهداشت قرار داشت.
گسترش برنامه جهش به دانشگاه‌های کم‌برخوردار در دستور کار بنیاد
هرمزی‌نژاد در ادامه و در پاسخ به پرسشی درباره نحوه حمایت از دانشگاه‌های کم‌برخوردار استان‌ها اظهار کرد: در ابتدا قرار بود این برنامه برای ۲۰ دانشگاه اجرا شود. ما طرح را به دکتر پزشکیان و با حضور دکتر افشین ارائه کردیم. دکتر پزشکیان دستور دادند برنامه جهش به دانشگاه‌های بیشتری گسترش پیدا کند. ما نیز توضیح دادیم که با بودجه موجود، امکان پوشش دانشگاه‌های بیشتر وجود ندارد.ایشان موافقت کردند که بودجه توسعه برنامه جهش برای دانشگاه‌های کم‌برخوردار و دانشگاه‌هایی که با وجود امکانات کمتر، خروجی‌های علمی خوبی دارند، افزایش پیدا کند تا این دانشگاه‌ها نیز در سبد حمایتی بنیاد قرار بگیرند.
هرمزی‌نژاد با اشاره به برنامه‌ریزی برای اجرای مرحله دوم این طرح گفت: برنامه این موضوع را تدوین کرده‌ایم و آماده هستیم با تخصیص بودجه در سال ۱۴۰۶، فاز دوم برنامه جهش را اجرا کنیم و تعداد بیشتری از دانشگاه‌ها را تحت پوشش قرار دهیم. در حال حاضر منتظر تصمیم مجلس و سازمان برنامه و بودجه هستیم. پیشنهاد خود را برای بودجه سال آینده بنیاد ارائه کرده‌ایم و امیدواریم منابع موردنیاز تأمین شود.
پیشنهاد بودجه ۵ همتی بنیاد علم برای سال ۱۴۰۶
رئیس بنیاد ملی علم ایران درباره میزان بودجه پیشنهادی بنیاد نیز گفت: بودجه پیشنهادی ما پنج همت بوده است و موضوع خیزش علمی نیز در همین چارچوب بودجه‌ای در نظر گرفته شده است. در کنار این برنامه‌ها، یک لایه بالاتر نیز داریم که همان برنامه‌های اکتشافی و تحول‌آفرین است. با این حال، اعتقاد داریم باید گرنت‌های پایه و لایه‌های پایین‌تر حمایت را نیز ادامه دهیم تا برای گرنت‌های تحول‌آفرین ظرفیت‌سازی شود؛ زیرا اگر این لایه‌های حمایتی را کنار بگذاریم، طبیعتاً نمی‌توانیم ظرفیت لازم را برای تحول‌آفرینی ایجاد کنیم.
ضرورت تأمین زیرساخت و تجهیزات در کنار گرنت‌های تحول‌آفرین
رئیس بنیاد ملی علم ایران در ادامه، درباره چالش‌های اجرای برنامه‌های تحول‌آفرین در شرایط محدودیت‌های بین‌المللی و افزایش هزینه‌های پژوهش اظهار کرد: یکی از اهرم‌های تحول‌آفرینی، برخورداری از ارتباطات بین‌المللی مناسب با مراکز علمی تراز اول دنیا، رفت‌وآمدهای علمی و امکان دعوت از دانشمندان برجسته است. زمانی در دانشگاه‌های کشور میزبان برندگان نوبل و دانشمندان برجسته دنیا بودیم. افراد علمی از بهترین دانشگاه‌های کشورهای پیشرو به دانشگاه‌های ما رفت‌وآمد می‌کردند و دانشمندان مطرح جهان در مراکز علمی کشور حضور پیدا می‌کردند، اما اکنون انجام این کارها به‌سادگی امکان‌پذیر نیست.
هرمزی‌نژاد با ابراز امیدواری نسبت به بهبود شرایط ارتباطات علمی کشور ادامه داد: امیدواریم شرایط به‌گونه‌ای پیش برود که بتوانیم این ارتباطات را دوباره برقرار کنیم. تمام این گرنت‌ها بر پایه امید به آینده طراحی شده‌اند؛ چراکه اگر این امید وجود نداشته باشد، اساساً نمی‌توانیم حرکت کنیم.این گرنت‌ها با امید و آرزوهای زیادی طراحی شده‌اند؛ با این امید که شرایط عادی شود و بتوانیم ارتباطات علمی خود را با مراکز پیشرو دنیا برقرار کنیم و فعالیت‌های پژوهشی را در سطح موردنظر پیش ببریم.
رئیس بنیاد ملی علم ایران با تأیید اهمیت زیرساخت‌های پژوهشی گفت: اگر این اتفاقات رخ ندهد و وضعیت به همین شکل باقی بماند، طبیعتاً با محدودیت‌های جدی مواجه خواهیم شد.
وی در ادامه با اشاره به اینکه حتی افزایش اعتبار گرنت‌ها نیز بدون فراهم بودن زیرساخت‌ها نمی‌تواند تمام مشکلات را برطرف کند، افزود: باید از یک نقطه شروع کنیم و آن نقطه همین امروز است. وقتی عالی‌ترین مقام کشور بر چنین رویکردی تأکید می‌کنند، ما نیز که متصدی این امور هستیم باید از این ظرفیت و موقعیت استفاده کنیم و دست‌کم برنامه‌های خود را تدوین کنیم. ممکن است بودجه‌ای که برای این کار در نظر گرفته شده، صرفاً یک عدد باشد و طبیعتاً این ۳۰ میلیارد تومان حتی ممکن است به یک میلیارد تومان تبدیل شود، اما آنچه اهمیت دارد، شکل‌گیری این تفکر و هم‌راستایی آن با نگاه کلان کشور است.
وی با اشاره به نقش پژوهش‌های بنیادی در شکل‌گیری فناوری‌های مورد استفاده روزمره گفت: همین تلفن همراهی که امروز در دست ماست، حاصل مجموعه‌ای از دستاوردهای علمی بنیادی است که برای برخی از آن‌ها پنج یا شش جایزه نوبل در نظر گرفته شده است؛ از جمله دستاوردهای مرتبط با ترانزیستور، GPS و شبکه‌های جهانی. بسیاری از این فناوری‌ها از پژوهش‌های بنیادی در اروپا و دیگر مراکز علمی پیشرو جهان نشأت گرفته‌اند.
رئیس بنیاد ملی علم ایران تأکید کرد: اگر به پژوهش‌های بنیادی توجه نکنیم، با چه وضعیتی مواجه خواهیم شد؟ امروز نیز اگر به فعالیت‌هایی که در کشور انجام می‌شود نگاه کنیم و به گذشته برگردیم، می‌بینیم هرجا در پژوهش و به‌ویژه پژوهش‌های بنیادی سرمایه‌گذاری کرده‌ایم، اکنون در حال برداشت ثمره آن هستیم و هرجا از این حوزه غفلت کرده‌ایم، آثار و تبعات آن غفلت را تجربه می‌کنیم.
نظر شما