به گزارش خبرنگار خبرگزاری مهر، فرطوسی صبح امروز دوشنبه ۱۸ آبان در مراسم بزرگداشت روز جهانی میراث فرهنگی ناملموس که در وزارت میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی برگزار شد، با اشاره به پیوند دیرینه تمدن‌های بشری با منابع آب اظهار کرد: تمدن‌های بزرگی همچون تمدن ایران، میان‌رودان و مصر باستان در کنار رودخانه‌ها و منابع آبی شکل گرفتند و در گذر زمان، نظام‌های پیچیده‌ای از دانش، مهارت، شیوه‌های معیشت، مدیریت آب و سازمان‌های اجتماعی و فرهنگی را پدید آوردند.
وی افزود: در ایران با توجه به تنوع اقلیمی و گستردگی مناطق خشک و نیمه‌خشک، آب همواره نقشی محوری در شکل‌گیری شیوه‌های زندگی، باورها، آیین‌ها، معماری و معیشت جوامع داشته است.
پاسداری از میراث ناملموس؛ فراتر از حفظ سنت‌ها
فرطوسی با اشاره به کنوانسیون ۲۰۰۳ یونسکو برای پاسداری از میراث فرهنگی ناملموس تصریح کرد: در این کنوانسیون به‌جای مفهوم حفاظت به معنای تثبیت و نگهداری صرف، از مفهوم پاسداری استفاده شده است تا ماهیت زنده، پویا و در حال تحول این میراث مورد تأکید قرار گیرد.
دبیرکل کمیسیون ملی یونسکو در ایران ادامه داد: پاسداری از میراث ناملموس مجموعه‌ای از اقدامات شامل شناسایی، مستندسازی، پژوهش، حمایت، ترویج و فراهم کردن زمینه انتقال آن به نسل‌های آینده را در بر می‌گیرد. این فرایند باید از طریق آموزش رسمی و غیررسمی دنبال شود تا میراث فرهنگی در زندگی روزمره جوامع استمرار یابد.
وی با اشاره به اهمیت آموزش میراث فرهنگی به نسل جوان گفت: پاسداری از میراث تنها به معنای تثبیت سنت‌ها در شکل تاریخی آنها نیست، بلکه باید شرایط انتقال بین‌نسلی و حفظ پیوند این میراث با زندگی امروز فراهم شود.
تیرگان؛ میراث مشترک ایران و ارمنستان برای پاسداشت آب و باران
فرطوسی با اشاره به پرونده مشترک ایران و ارمنستان برای ثبت آیین تیرگان در فهرست میراث فرهنگی ناملموس یونسکو اظهار کرد: آیین تیرگان نمونه ارزشمندی از همکاری فرهنگی دو کشور همسایه و هدیه مشترک ایران و ارمنستان به جهان برای پاسداشت آب و باران است.
وی با بیان اینکه این آیین در جوامع محلی مختلف ایران، از مازندران و گیلان تا فرهنگ تاتی، دیلمان و سنگسر، با جلوه‌های گوناگون استمرار یافته است، افزود: تیرگان علاوه بر بزرگداشت آب و باران، بستری برای شادی جمعی، گردهمایی، تعامل میان نسل‌ها و تقویت پیوندهای اجتماعی است.
دبیرکل کمیسیون ملی یونسکو در ایران همچنین مشارکت زنان در برگزاری و تداوم آیین‌های فرهنگی را از ویژگی‌های مهم این میراث دانست و گفت: در بسیاری از جشن‌ها و آیین‌های ایرانی، نقش زنان در حفظ و انتقال سنت‌ها و تقویت همبستگی اجتماعی برجسته است.
دانش بومی آب؛ راهکاری برای تاب‌آوری در برابر بحران‌های اقلیمی
وی با اشاره به چالش‌های زیست‌محیطی جهان از جمله تغییرات اقلیمی، کم‌آبی و افزایش آسیب‌پذیری جوامع در برابر بحران‌های محیطی خاطرنشان کرد: میراث فرهنگی ناملموس بازتاب رابطه تاریخی انسان با طبیعت و منبعی ارزشمند از دانش و تجربه‌هایی است که جوامع طی نسل‌ها برای سازگاری با محیط طبیعی خود توسعه داده‌اند.
فرطوسی با اشاره به معیشت‌های سنتی جوامع وابسته به تالاب‌ها، از جمله ماهیگیری و صنایع دستی مبتنی بر نی‌بافی، این تجربه‌ها را دارای ظرفیت ارزشمند برای تقویت جوامع محلی و تحقق اهداف توسعه پایدار دانست.
وی همچنین با تأکید بر جایگاه دانش سنتی قنات در تمدن ایرانی گفت: قنات‌ها از نگاه یونسکو صرفاً سازه‌های مهندسی تاریخی نیستند، بلکه مجموعه‌ای از دانش فنی، باورهای فرهنگی و اجتماعی و مهارت‌های تخصصی را در خود جای داده‌اند که نشان‌دهنده توانایی انسان در سازگاری با شرایط اقلیمی و مدیریت منابع محدود آب است.
دبیرکل کمیسیون ملی یونسکو در ایران افزود: امروز که تاب‌آوری سرزمین در برابر بحران‌ها و چالش‌های محیطی اهمیت بیشتری یافته است، باید میراث ناملموس را نه صرفاً یادگارهایی متعلق به گذشته، بلکه منابعی برای یادگیری، نوآوری و مواجهه با مسائل آینده بدانیم.
رئیس دفتر یونسکو در تهران با تأکید بر اهمیت میراث فرهنگی ناملموس در حفظ دانش و تجربه نسل‌های گذشته گفت: سنت‌ها و مهارت‌های مرتبط با آب در ایران، از شیوه‌های سنتی آبیاری و جمع‌آوری آب باران تا نظام‌های مدیریت منابع آبی با مشارکت جوامع محلی، نمونه‌هایی ارزشمند از دانش فرهنگی برای دستیابی به مدیریت پایدار و عادلانه آب هستند.
وی در سخنانی به مناسبت روز جهانی میراث فرهنگی ناملموس، ضمن قدردانی از وزارت میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی، مرکز میراث ناملموس تهران و تمامی دست‌اندرکاران برگزاری این مناسبت، اظهار کرد: میراث فرهنگی صرفاً یادگار گذشته نیست، بلکه مجموعه‌ای زنده از دانش، هویت و حس تعلق است که جوامع به‌طور پیوسته آن را بازآفرینی و به نسل‌های بعد منتقل می‌کنند.
وی با اشاره به پیوند دیرینه فرهنگ ایرانی با آب افزود: در زندگی روزمره مردم در نقاط مختلف ایران، شیوه‌ها و مهارت‌های ارزشمندی برای زیستن در کنار آب، مدیریت منابع آبی و پاسداری از آن شکل گرفته است. این سنت‌ها علاوه بر بازتاب خلاقیت و توانمندی انسان، ارزش‌هایی همچون همبستگی، مسئولیت‌پذیری و احترام به طبیعت را در خود جای داده‌اند.
رئیس دفتر یونسکو در تهران، نظام‌های سنتی آبیاری، روش‌های جمع‌آوری آب باران و شیوه‌های مدیریت آب مبتنی بر مشارکت جوامع محلی را نمونه‌هایی از ظرفیت دانش فرهنگی برای شکل‌گیری رویکردهای پایدار در مدیریت منابع آب دانست و بر ضرورت انتقال این دانش تأکید کرد.
وی ادامه داد: باید فرصت‌هایی فراهم شود تا نسل جوان بتواند از دانش و تجربه استادان و حاملان میراث فرهنگی بیاموزد و این مهارت‌های ارزشمند را به نسل‌های آینده منتقل کند؛ چراکه تداوم حیات میراث ناملموس در گرو زنده و پویا ماندن آن و توانایی پاسخ‌گویی به نیازها و چالش‌های آینده است.
وی همچنین با اشاره به اهمیت شناسایی و حمایت از افراد و جوامع حامل میراث ناملموس گفت: اقداماتی که به معرفی و برجسته‌سازی تلاش‌های این افراد و جوامع منجر می‌شود، در تقویت جایگاه آنان و تداوم انتقال میراث ارزشمند فرهنگی نقش مؤثری دارد.
گلابچی: سازه‌های آبی ایران جلوه‌ای از دانش، هوشمندی و فرزانگی ایرانیان است
محمود گلابچی، چهره ماندگار معماری و مهندسی راه و ساختمان، با تأکید بر دانش و هوشمندی ایرانیان در مدیریت و بهره‌برداری از منابع آب گفت: سازه‌های آبی تاریخی ایران، از مجموعه سازه‌های آبی شوشتر و قنات‌ها تا پل‌ها، باغ‌ها و فضاهای شهری، جلوه‌هایی ارزشمند از پیوند دانش، معماری، هنر و فرهنگ در تمدن ایرانی هستند.
وی با اشاره به جایگاه آب در معماری ایران اظهار کرد: فرهیختگی و فرزانگی مردم ایران در حفظ آب، پاسداشت آن و بهره‌گیری درست از این منبع حیاتی، بخشی از افتخارات جهانی سرزمین ماست. آثار تاریخی مرتبط با آب نشان می‌دهند که نیاکان ما با دانش و دقتی چشمگیر، سازه‌هایی متناسب با شرایط طبیعی و نیازهای زندگی خود طراحی و ایجاد کرده‌اند.
وی با اشاره به مجموعه سازه‌های آبی تاریخی شوشتر افزود: این مجموعه نمونه‌ای برجسته از شناخت ایرانیان از موضوعاتی همچون هیدرولوژی، ریاضیات، هندسه، مثلثات و جغرافیاست. در این سازه‌ها، دانش و هنر در کنار فناوری ساخت، تأمین، انتقال و توزیع آب قرار گرفته و مجموعه‌ای کم‌نظیر از دستاوردهای تمدنی را پدید آورده است.
این استاد معماری با بیان اینکه هر یک از اجزای سازه‌های آبی شوشتر ویژگی‌های فنی و مهندسی ویژه‌ای دارند، تصریح کرد: این آثار نشان‌دهنده دقت و هوشمندی مردمانی است که توانسته‌اند مسیر آب را به‌درستی هدایت کنند و از آن برای مصارف گوناگون بهره ببرند.
گلابچی در ادامه به قنات به‌عنوان یکی دیگر از دستاوردهای برجسته ایرانیان در مدیریت منابع آب اشاره کرد و گفت: قنات‌ها نشان می‌دهند که چگونه ایرانیان با شناخت دقیق از طبیعت و شیب زمین، آب را از دامنه‌ها به دشت‌ها و مناطق دوردست منتقل می‌کردند؛ دستاوردی که در بسیاری از مناطق خشک و کم‌آب، زمینه‌ساز شکل‌گیری سکونت و تداوم زندگی بوده است.
وی با اشاره به دیگر نمونه‌های معماری مرتبط با آب، از آثار تاریخی طاق‌بستان، باغ‌ها و فضاهای شهری تبریز و اصفهان و همچنین یخچال‌های سنتی مناطق کویری یزد یاد کرد و افزود: ایرانیان با بهره‌گیری هوشمندانه از عناصر طبیعی، امکان نگهداری آب و یخ را در شرایط اقلیمی دشوار فراهم می‌کردند. بادگیرها نیز با هدایت جریان هوا و عبور آن از روی آب، به ایجاد شرایط آسایش در فضاهای زندگی کمک می‌کردند.
این چهره ماندگار معماری، پل‌های تاریخی ایران را از دیگر جلوه‌های پیوند معماری و آب دانست و با اشاره به سی‌وسه‌پل و پل خواجو در اصفهان اظهار کرد: پل در معماری ایرانی تنها سازه‌ای برای ارتباط دو سوی رودخانه نیست، بلکه می‌تواند فضایی برای حضور، تعامل و زندگی اجتماعی مردم باشد.
وی ادامه داد: سی‌وسه‌پل علاوه بر مسیر عبور وسایل نقلیه، مسیرهای پیاده‌رویی دارد که امکان حضور مردم را در کنار رودخانه فراهم می‌کند. پل خواجو نیز با برخورداری از فضای میانی، شاه‌نشین و پله‌های آجری در مجاورت آب، نمونه‌ای شاخص از تبدیل یک سازه ارتباطی به فضایی اجتماعی و شهری است؛ فضایی که خانواده‌ها می‌توانند در آن بنشینند، صدای آب را بشنوند و از حضور در کنار رودخانه لذت ببرند.
گلابچی همچنین میدان نقش جهان اصفهان را نمونه‌ای برجسته از طراحی فضای شهری با حضور آب، گیاه و معماری دانست و گفت: این میدان با تناسبات چشمگیر و قرارگیری بناهای مهمی همچون مسجد امام، مسجد شیخ لطف‌الله و بازار در پیرامون آن، فضایی برای زندگی، حضور و اجتماعات مردمی شکل داده است. حضور آب و طبیعت نیز در زیبایی و هویت این فضای شهری نقش مهمی دارد.
این استاد دانشگاه با اشاره به فعالیت‌های پژوهشی دانشگاه معماری و هنر پارس در زمینه سازه‌های آبی ایران گفت: حاصل بخشی از این مطالعات، تدوین کتابی درباره پل‌ها و سازه‌های آبی ایران است که جلد نخست آن به استان خوزستان اختصاص دارد و در حدود ۶۰۰ صفحه، نمونه‌های متنوعی از آثار ارزشمند این استان را معرفی می‌کند.
وی با اشاره به آثاری همچون مخازن و سازه‌های آبی، آسیاب‌ها، بند میزان، ایوان کرخه و پل‌های تاریخی کارون و دزفول تأکید کرد: گستردگی و تنوع این آثار نشان می‌دهد که خوزستان از گنجینه‌ای ارزشمند در حوزه میراث آبی و معماری برخوردار است.
نظر شما